16-02-16

Recensies: Zij zijn god niet - Roger Vanhoeck

Titel: Zij zijn god niet
Auteur: Roger Vanhoeck
Genre: Young Adult
Recensie: Thea
ISBN: 9789462343986
190 pagina's | Abimo | september 2015

Roger Vanhoeck:
Debuteerde in 1987 met "In de ban van Krishna", de eerste van een reeks jongerenromans. Hij put inspiratie voor zijn verhalen uit de geschiedenis, de actualiteit en persoonlijke reiservaringen. Hij schrijft over confronterende en prangende thema's als straatkinderen, politieke onderdrukking en uitbuiting, asielzoekers, de jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Toch ruimt hij ook altijd plaats in voor hoop, vriendschap en liefde.

Het verhaal:
Als tweelingzusjes zijn Liesl en Gretl onafscheidelijk. Ze spreken een eigen taaltje tegen elkaar waar anderen niets van begrijpen. En als de gehandicapte Gretl ziek is of pijn voelt, voelt Liesl net hetzelfde. Met vallen en opstaan groeien ze op tussen de beschermende muren van de bakkerij van hun ouders. Maar de zussen leven in een Duitsland waarin Hitler en de nazi’s aan een stevige opmars bezig zijn. In die wereld is voor zieken, gehandicapten en zwakkeren geen plaats: Gretl wordt overgebracht naar een psychiatrische kliniek. Langzaam maar zeker ontdekt Liesl dat er vreemde experimenten op haar zusje worden uitgevoerd, en dat er misschien nog gruwelijkere plannen bestaan, ook voor haarzelf … Dat kan Liesl niet laten gebeuren.

Recensies:

Thea:

“Oorlog is een vreselijk ding. Niets is wat het lijkt. Vrienden kunnen vijanden zijn. Tegenstanders blijken plots niet zo slecht als je eerst dacht.”

Wat een beklemmend en aangrijpend verhaal. Een verhaal welke onder je huid kruipt en niet meer loslaat. Temeer daar je weet dat hetgeen vertelt wordt ook daadwerkelijk in nazitijd gebeurde; er werden weerzinwekkende medische experimenten op o.a. verstandelijk ernstig gehandicapte kinderen uitgevoerd. Na het lezen van de laatste woorden van het boek zit ik even stil voor mij uit te staren, een brok in mijn keel, wat een heftig verhaal. Zij zijn god niet vertelt het schokkende verhaal van de tweelingzusjes Liesl en Gretl tegen de achtergrond van de jaren voorafgaand aan en de Tweede Wereldoorlog, de jaren van de opmars van de nazi’s met hun theorieën over het zuivere Duitse ras en hun plannen met zieken, gehandicapten en zwakkeren, zij werden blootgesteld aan allerlei medische experimenten. Zij zijn god niet is een aanrader, een must-read! Dit Young Adult boek is ook voor de volwassen lezer de moeite waard om te lezen.

“Mijn blik volgt het tuinpaadje dat doodloopt op een verroest ijzeren hek. Op de blinkende sporen achter het poortje dendert een trein voorbij. Ik hoor remmen knarsen, ijzer schuurt op ijzer. Het akelige geluid van de trein neemt mijn gedachten op sleeptouw naar het station van Tieftalheim. Ik huiver. Sinds die dag heb ik een panische angst voor treinen.”

Liesl Höss, 89 jaar, wacht al jarenlang op antwoorden, antwoorden die ze hoopt te krijgen nu men bezig is met graafwerkzaamheden bij de kliniek waar haar zusje Gretl gedwongen verbleef. Zal zij eindelijk te weten komen wat er toentertijd precies met haar zusje en hun moeder gebeurd is? Liesl gaat in gedachten terug in de tijd en voert de lezer mee met haar herinneringen…

“De altijd wederkerende aanvallen bij Gretl veroorzaken steeds grotere schade in haar hoofd. Ze praat nog altijd heel slecht. Ze plakt stukken van verschillende woorden aan elkaar, drukt een hele zin samen tot één woord, spreekt de letters achterstevoren uit. Buiten ikzelf begrijpt alleen mama er af en toe wat van.”

Het gezin Höss, bestaande uit vader, moeder, zoon Egbert en de vijfjarige tweeling Liesl en Gretl wonen in Tieftalheim in Duitsland. Greta is verstandelijk beperkt en kan zich moeilijk verstaanbaar maken. Liesl voelt wanneer er met Gretl iets aan de hand is; heeft Gretl pijn, voelt Liesl deze pijn ook. De kinderen groeien op tussen de beschermde muren van de bakkerij van hun vader. Het zijn de jaren voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, de nazipartij van Hitler is bezig aan een flinke opmars. Veel mensen geloven dat Hitler Duitsland weer groot en sterk kan maken, jongeren sluiten zich aan bij de Hitlerjeugd, zo ook broer Egbert. Hij maakt al snel carrière binnen deze organisatie en komt uiteindelijk bij de Sonderkommando te werken. In het nieuwe Duitsland is alleen plek voor gezonde mensen van het zuivere Duitse ras, met zieken,  gehandicapten en zwakkeren heeft de nazipartij andere plannen voor. Egbert gelooft heilig in de ideeën van de partij, als het nodig blijkt zal hij niet aarzelen…   

“Ik wil niet gescheiden worden van mijn zusje. Eigenlijk is ze een stukje van mezelf. Wie haar raakt, raakt mij ook. Gelukkig denkt mama er net zo over als ik. Ze zeggen dat ze in de klinieken nieuwe methodes uitproberen, dat ze zieken en gehandicapten gebruiken om nieuwe geneesmiddelen te testen. Ze maken er proefdieren van, dokter. Ik wil niet dat Gretl daarvoor wordt misbruikt.”

Op een dag krijgt vader Höss een aanbod om voortaan zijn brood ook aan de Sankt-Pauluskliniek, een psychiatrisch ziekenhuis, te leveren. Vader ziet het aanbod wel zitten maar weet niet hoe hij dit extra werk moet combineren met alle zorg voor Gretl. Hij krijgt het dwingende voorstel om Gretl op te laten nemen in de kliniek waar goed voor haar gezorgd zal worden. Vader wordt zo onder druk gezet dat hem geen andere keuze rest dan Gretl te laten opnemen in de Sankt-Pauluskliniek. 

“Eigenlijk kan die hele oorlog mij gestolen worden. Er is gewoon geen plaats voor in mijn hoofd, Gretl vult mijn gedachten. En .. mijn lijf. Het voelt alsof die dokters ook in mijn buik hebben gekerfd. Voortdurend zanikt er een knagende pijn in mijn ingewanden. Bij het plassen is het alsof iemand honderden spelden tegelijk in mijn onderbuik plant. En dan die hoofdpijn, die razende hoofdpijn die me op een ochtend overvalt.”

Liesl gaat vaak op bezoek bij haar zusje, maar voelt al snel dat er iets gaande is in de kliniek. Er gebeuren vreemde zaken en om de haverklap verdwijnen er mensen. Waarvoor dient het nieuwe, hermetisch afgesloten mistroostige gebouw op de plek van de afgebrande bakkerij? Er klinken steeds meer geruchten dat men gehandicapten gedwongen wil laten steriliseren. Zijn ze dit ook van plan met Gretl? Dit kan toch niet zomaar! Liesl voelt op een dag dat er iets ergs met haar zusje gebeurt…

“Mijn voorgevoel heeft mij nog nooit bedrogen. Er hangt iets dreigends in de lucht. Alleen weet ik niet wanneer en hoe het gaat gebeuren.”

Met behulp van Liesl lukt het Gretl te ontsnappen uit de kliniek. Maar de vreugde is van korte duur. Gretl wordt opgepakt en belandt weer in de kliniek. Liesl voelt dat er iets ergs met Gretl staat te gebeuren. Broer Egbert bezorgt hen een brief van de kliniek. Deze brief levert een hoop vragen op. Liesl besluit op onderzoek uit te gaan, zij wil de waarheid weten. Dan doet zij een gruwelijke ontdekking…

“Mijn hele leven heb ik naar zekerheid gezocht zonder ze ooit te vinden. Ik kan geen rust vinden voor ik weet wat er echt gebeurde.” 


Clasien:
Dit is eigenlijk een kind/jeugdboek vanaf 12 jaar maar ik vind het nogal heftig. Zij zijn god niet gaat over de raszuivering tijdens de Tweede wereldoorlog, chronisch zieken, gehandicapten en ongeneeslijk zieke mensen worden geliquideerd "de genadedood".

"Hoeveel geld kosten al die zieken en gehandicapten niet aan de maatschappij? Dat geld kan beter aan andere dingen worden besteed"

Dit boek vertelt het verhaal over de familie Höss, vader, moeder, broer Egbert en de tweelingzusjes Liesl en Gretl, 5 jaar oud als de oorlog begint. Egbert gaat bij de Hitlerjeugd en later bij de Sonderkommando. "Niet ik ben de verrader. Zij zijn de verraders. En verraders moeten gestraft worden". Egbert keert zich tegen zijn familie.

Gretl is zwakzinnig, praat slecht en is mank, voor de Duitsers een reden om Gretl op te laten nemen in de Sankt Paulus kliniek. Gretl is daar niet veilig en Liesl verzint een plan om haar daar weg te halen. Er volgt een verhaal met gruwelijke experimenten die de Duisters met de inwoners van deze kliniek doen. Opluchting, verdriet en paniek zijn emoties die duidelijk naar voren komen.

Uiteindelijk overleeft alleen Liesl, inmiddels 89 jaar, de gruwelijke jaren en wil nog steeds weten wat er destijds werkelijk met Gretl en haar moeder is gebeurt. Was het een natuurlijke dood of een gevolg van de "genadedood". 

In dit boek wordt eens een andere kant van de Tweede wereldoorlog belicht, niet alleen de Joden maar ook hun eigen volk (Duitse gehandicapten) werden afgevoerd en vermoord.

Het boek is prachtig vormgegeven, de omslag is dubbel, allereerst zie je de titel en een kliniek met kinderen maar achter het voorflapje zie je de duistere kelders en kamers waar het noodlot plaatsvond.


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen